Zicht op vitaliteit, werkvermogen, employability van mbo-medewerkers

SOM heeft een sectoranalyse net als doel inzicht krijgen in hoe mbo‑medewerkers vitaal, gezond en met de juiste vaardigheden hun loopbaan kunnen voortzetten tot aan het pensioen. Op basis van deze sectoranalyse zijn activiteiten ontwikkeld die duurzame inzetbaarheid in het mbo bevorderen.

Voor deze sectoranalyse zijn cijfers, risico’s, bestaande cao‑maatregelen en aanvullende ideeën samengebracht. De analyse is gebaseerd op dataonderzoek, literatuurstudie en drie online groepsgesprekken met werknemers, HR‑professionals en werkgeversvertegenwoordigers.

De sectoranalyse hanteert drie kernbegrippen die samen bepalen hoe mbo-medewerkers duurzaam inzetbaar blijven:

• Vitality: fitheid, energie en motivatie van medewerkers.
• Workability: fysiek, psychisch en sociaal in staat zijn om het werk goed te kunnen doen.
• Employability: beschikken over de juiste vaardigheden en daarmee arbeidsmarktwaarde behouden.

Deze drie pijlers vormen de basis voor gezond en toekomstgericht werken in het mbo.

De sectoranalyse brengt verschillende structurele kenmerken van de mbo‑sector in beeld.

In het mbo werken ruim 59.000 medewerkers (47.000 fte), waarvan 58% onderwijzend personeel. 80% van de medewerkers heeft een vast contract en 59% is vrouw. Voor de komende vijf jaar wordt een lichte daling van circa 3% in het aantal docenten verwacht. Ongeveer één derde van het personeel is 55 jaar of ouder, met een lichte daling in de afgelopen jaren.

Het ziekteverzuim in het mbo ligt al jaren hoger dan het landelijk gemiddelde en hoger dan het gemiddelde binnen de onderwijssector. Vooral bij medewerkers van 55 jaar en ouder is het verzuim relatief hoog, vooral door langere verzuimduur.

Deze cijfers laten zien dat duurzame inzetbaarheid een structureel aandachtspunt blijft voor de sector.

De sectoranalyse brengt per kernbegrip in kaart welke risico’s spelen, welke cao‑maatregelen al bestaan en welke aanvullende ideeën uit de groepsgesprekken naar voren kwamen. Denk aan risico’s zoals hoge werkdruk, beperkte herstelmogelijkheden, fysieke belasting, veranderende functie‑eisen en de noodzaak om vaardigheden actueel te houden.

Uit de gesprekken met mbo-werknemers en werkgevers komt een duidelijke boodschap naar voren: duurzame inzetbaarheid vraagt om beleid dat ruimte biedt voor het individu. De inzetbaarheid van medewerkers wordt beïnvloed door uiteenlopende factoren, waardoor maatwerk in het gesprek tussen werkgever en werknemer als leidend principe wordt gezien.

Belangrijkste conclusies uit de sectoranalyse zijn dat duurzame inzetbaarheid in het mbo alleen kan groeien wanneer, vitaliteit en gezondheid structureel worden ondersteund, werkdruk en belastbaarheid tijdig worden gesignaleerd, medewerkers in elke loopbaanfase passende ondersteuning krijgen, vaardigheden worden ontwikkeld in lijn met veranderende onderwijs- en arbeidsmarkteisen, een cultuur ontstaat waarin ontwikkeling en welzijn vanzelfsprekend zijn.

Op basis van deze conclusies heeft SOM verschillende activiteiten uitgevoerd met MDIEU-subsidie van het ministerie van SZW die duurzame inzetbaarheid van medewerkers in het mbo bevorderen. Deze activiteiten zijn te vinden bij het thema Vitaliteit en gezondheid.